Introductie:
Jean-Marc Vallée maakte geen films over mensen die hun leven uitstekend op orde hadden. Zijn personages waren meestal verdwaald, beschadigd, boos of druk bezig zichzelf wijs te maken dat er helemaal niets aan de hand was. Dat laatste hield doorgaans ongeveer twintig minuten stand.
De Canadese regisseur had een bijzonder talent voor verhalen waarin mensen zichzelf opnieuw moesten ontdekken. Niet door een inspirerende poster aan de muur te hangen of drie dagen op een yogamat te gaan zitten, maar door pijn, verlies en hun eigen tekortkomingen recht in de ogen te kijken.
Vallée maakte films die emotioneel waren zonder voortdurend om tranen te bedelen. Hij vertrouwde op zijn acteurs, gebruikte muziek als een tweede verteller en gaf scènes genoeg ruimte om natuurlijk te voelen. Zijn camera leek vaak niet te regisseren, maar mee te ademen met de personages.
Daardoor werden zijn films persoonlijk. Zelfs wanneer het verhaal zich afspeelde in een ziekenhuis, op een lange wandelroute of binnen een streng religieus gezin, voelde het nooit alsof we op veilige afstand naar andermans problemen keken.
We zaten er middenin.
Jean-Marc Vallée overleed in 2021, maar zijn werk blijft springlevend. Zijn films herinneren ons eraan dat mensen ingewikkeld zijn, verandering zelden netjes verloopt en een goede soundtrack soms meer kan zeggen dan een halve pagina dialoog.
Voor Regisseurs & Reminders spoelt Panda Bytes vier films van Jean-Marc Vallée terug die we nooit mogen vergeten.
Wat maakte Jean-Marc Vallée zo bijzonder?
Vallée hield van personages die niet eenvoudig in één hokje pasten. Zijn hoofdpersonen waren zelden alleen heldhaftig of sympathiek. Ze konden koppig, egoïstisch en behoorlijk vermoeiend zijn, maar onder die scherpe randen zat bijna altijd iemand die probeerde te overleven.
Hij gaf zijn acteurs ruimte om te zoeken. Gesprekken voelden daardoor niet altijd perfect uitgeschreven, maar juist levendig en spontaan. Personages onderbraken elkaar, aarzelden of reageerden anders dan je verwachtte.
Ook muziek speelde een grote rol in zijn films. Een liedje was bij Vallée nooit alleen gezellig achtergrondgeluid om te voorkomen dat het publiek het geritsel van de popcornzak hoorde. Muziek vertelde iets over een herinnering, stemming of verlangen.
Die combinatie van natuurlijke acteerprestaties, beweeglijke beelden en zorgvuldig gekozen nummers gaf zijn films een herkenbare energie. Vallée kon een intiem drama laten voelen als een herinnering die rechtstreeks uit het hoofd van zijn personage kwam.
1. C.R.A.Z.Y.
Zachary heeft vier broers en een vader die dol is op muziek, mannelijkheid en duidelijke ideeën over hoe zijn zonen zich horen te gedragen. Dat levert problemen op wanneer Zachary ontdekt dat zijn eigen gevoelens niet passen binnen het beeld dat zijn vader van hem heeft.
De film volgt hem van zijn jeugd tot jong volwassenheid. We zien hoe hij zoekt naar acceptatie, identiteit en een manier om tegelijkertijd zichzelf én de zoon van zijn vader te kunnen blijven.
Vallée vertelt dat verhaal met warmte, humor en een fantastische soundtrack. Muziek van onder anderen David Bowie en Pink Floyd wordt onderdeel van Zachary’s ontwikkeling. De nummers zijn geen losse versieringen, maar emotionele wegwijzers.
Opvallend is hoe liefdevol de film met het gezin omgaat. Zachary’s vader kan hard, koppig en pijnlijk kortzichtig zijn, maar wordt niet neergezet als een eenvoudige schurk. Hij houdt van zijn zoon, alleen botst die liefde voortdurend met zijn verwachtingen en overtuigingen.
Juist daardoor doet het verhaal pijn.
De relatie tussen vader en zoon vormt het kloppende hart van C.R.A.Z.Y.. Zachary wil vrij zijn, maar verlangt ook naar de goedkeuring van de man die hem het gevoel geeft dat hij anders zou moeten zijn.
Vallée begrijpt dat familiebanden zelden logisch zijn. Je kunt boos op iemand zijn, afstand willen nemen en tegelijkertijd niets liever willen dan door diezelfde persoon worden omarmd.
De film is kleurrijk, energiek en soms uitbundig, maar onder die levendige buitenkant zit een diep persoonlijk verhaal over schaamte en zelfacceptatie.
C.R.A.Z.Y. mogen we nooit vergeten omdat de film laat zien hoe zwaar het is om jezelf te worden wanneer de mensen van wie je houdt daar nog niet klaar voor zijn.
2. Dallas Buyers Club
Director:Jean-Marc Vallée
Dallas Buyers Club speelt zich af in de jaren tachtig en volgt Ron Woodroof, een Texaanse elektricien en rodeo rijder die te horen krijgt dat hij hiv heeft.
Ron past aanvankelijk totaal niet in het beeld van een gevoelige, ruimdenkende held. Hij is grof, homofoob, eigenwijs en vooral bezig met zijn eigen overleving. Wanneer hij ontdekt dat beschikbare behandelingen beperkt zijn, begint hij alternatieve medicijnen het land binnen te smokkelen.
Samen met Rayon, een trans vrouw met hiv, zet hij een netwerk op waarmee patiënten tegen betaling toegang krijgen tot middelen die officieel nog niet zijn goedgekeurd.
Het knappe aan de film is dat Vallée van Ron geen plotselinge heilige maakt. Zijn ontwikkeling verloopt langzaam, rommelig en soms frustrerend. Hij leert niet omdat iemand hem een ontroerende speech geeft. Hij verandert doordat hij mensen ontmoet die hij eerder zonder nadenken zou hebben afgewezen.
Matthew McConaughey speelt Ron met woede, charme en een bijna dierlijke drang om te overleven. Jared Leto geeft Rayon ondertussen een combinatie van humor, elegantie en kwetsbaarheid.
De relatie tussen Ron en Rayon maakt de film sterker dan een eenvoudig verhaal over één man die tegen een medisch systeem vecht. Ze botsen, beledigen elkaar en bouwen geleidelijk een band op die geen van beiden waarschijnlijk had verwacht.
Vallée houdt de film dicht op de huid. Ziekenhuizen voelen benauwd, hotelkamers geïmproviseerd en gesprekken direct. Hij vermijdt zoveel mogelijk de glanzende uitstraling van een traditionele Hollywood biografie.
Hierdoor voelt Dallas Buyers Club rauw en urgent.
De film gaat over bureaucratie en toegang tot medicijnen, maar ook over waardigheid. Over mensen die door de samenleving worden behandeld alsof hun leven minder waarde heeft. Over de vraag wie mag beslissen welke risico’s iemand neemt wanneer de tijd opraakt.
Niet ieder historisch of maatschappelijk aspect van de film is zonder discussie gebleven. Toch blijft het acteerwerk krachtig en is Vallées vermogen om menselijke tegenstrijdigheden zichtbaar te maken onmiskenbaar.
Dallas Buyers Club mogen we nooit vergeten omdat de film laat zien dat verandering soms begint bij pure zelfzucht, maar onderweg toch kan uitgroeien tot solidariteit.
3. Wild
Lees ookTerugspoelen en herontdekken: 5 films van Walton Goggins die je opnieuw moet kijkenDirector:Jean-Marc Vallée
In Wild trekt Cheryl Strayed in haar eentje over een groot gedeelte van de Pacific Crest Trail. Ze is nauwelijks voorbereid, draagt een absurd zware rugzak en ontdekt al snel dat persoonlijke groei helaas niet betekent dat je geen blaren krijgt.
Cheryl begint aan de tocht nadat haar leven uit elkaar is gevallen. De dood van haar moeder heeft haar diep geraakt. Haar huwelijk is mislukt en ze heeft zichzelf verloren in destructief gedrag.
De wandeltocht moet geen leuke vakantie worden. Het is een poging om weer te ontdekken wie ze was voordat verdriet en schuld alles overnamen.
Reese Witherspoon speelt Cheryl zonder haar aantrekkelijker of sympathieker te maken dan nodig is. Ze is koppig, onvoorbereid en soms haar eigen grootste tegenstander.
Vallée vertelt haar verhaal niet in een eenvoudige rechte lijn. Terwijl Cheryl wandelt, komen herinneringen onverwacht naar boven. Geluiden, liedjes en gebeurtenissen brengen haar terug naar haar jeugd, haar moeder en de keuzes waar ze spijt van heeft.
Daardoor voelt de film alsof we rechtstreeks door haar gedachten reizen.
Laura Dern geeft als Cheryls moeder Bobbi een warme en levendige prestatie. Haar aanwezigheid blijft door de hele film voelbaar, zelfs wanneer ze niet in beeld is. Bobbi is geen perfecte moeder, maar iemand die ondanks tegenslagen probeert schoonheid en hoop te blijven zien.
Dat maakt Cheryls verdriet extra begrijpelijk. Ze rouwt niet alleen om haar moeder, maar ook om de versie van zichzelf die bij haar moeder hoorde.
Wild presenteert de natuur niet als een magische therapeut die na drie mooie zonsondergangen alle problemen oplost. De tocht is zwaar, eenzaam en soms angstaanjagend. Cheryl krijgt geen duidelijke openbaring waarmee haar hele verleden plotseling logisch wordt.
Ze leert vooral dat ze verder kan.
Dat is veel eerlijker.
Wild mogen we nooit vergeten omdat de film herstel niet neerzet als een overwinning, maar als een reeks kleine stappen. Soms letterlijk, met pijnlijke voeten en een rugzak die ongeveer het gewicht van een middelgrote koelkast lijkt te hebben.
4. Demolition
Director:Jean-Marc Vallée
Demolition begint met een tragedie. Davis Mitchell verliest zijn vrouw bij een auto-ongeluk, maar reageert niet zoals zijn omgeving van hem verwacht.
Hij huilt nauwelijks. Hij lijkt vooral gefascineerd door een defecte snoepautomaat in het ziekenhuis. Daarna begint hij brieven te schrijven naar de klantenservice van het bedrijf achter die automaat.
In die brieven vertelt hij steeds meer over zijn huwelijk, zijn frustraties en het ongemakkelijke besef dat hij zijn vrouw misschien nooit werkelijk heeft gekend.
Jake Gyllenhaal speelt Davis als een man die emotioneel volledig is vastgelopen. Hij is niet gevoelloos, maar weet niet hoe hij zijn gevoelens moet herkennen. Daarom begint hij dingen uit elkaar te halen.
Eerst een koelkast. Daarna meubels, muren en uiteindelijk een compleet huis.
De titel Demolition verwijst dus niet subtiel naar een ingewikkelde psychologische theorie. De man begint letterlijk zijn omgeving te slopen.
Toch gebruikt Vallée die fysieke vernieling als beeld voor iets menselijks. Davis kan zijn leven niet opnieuw opbouwen zolang hij niet begrijpt waaruit het bestond. Door voorwerpen uit elkaar te halen, probeert hij grip te krijgen op de chaos in zijn hoofd.
Zijn brieven brengen hem in contact met Karen, een medewerker van de klantenservice, gespeeld door Naomi Watts. Ook zij heeft haar leven niet bepaald keurig in mappen verdeeld. Samen vormen ze geen traditionele romantische oplossing voor elkaars problemen.
Ze zijn vooral twee mensen die hun eigen beschadigingen herkennen in de ander.
Demolition werd bij verschijnen minder uitbundig ontvangen dan sommige andere films van Vallée, maar verdient juist daarom herontdekking. De film is vreemd, onevenwichtig en soms ongemakkelijk. Dat past uitstekend bij Davis, die zelf ook niet weet wat hij aan het doen is.
Gyllenhaal geeft een gedurfde prestatie. Hij probeert Davis niet voortdurend sympathiek te maken. Zijn afstandelijkheid kan pijnlijk zijn, vooral wanneer de familie van zijn overleden vrouw wél zichtbaar rouwt.
Langzaam wordt duidelijk dat zijn vreemde gedrag geen gebrek aan verdriet is. Hij heeft zijn gevoelens zo lang genegeerd dat hij eerst door verschillende lagen emotioneel beton moet breken.
Demolition mogen we nooit vergeten omdat de film rouw laat zien zonder vaste regels. Niet iedereen stort huilend in elkaar. Sommige mensen blijven functioneren. Sommige mensen raken geobsedeerd door een snoepautomaat. Sommige mensen halen hun keuken uit elkaar.
Verdriet is geen nette handleiding. Vallée wist dat als geen ander.
Jean-Marc Vallée zag schoonheid in beschadigde mensen
De vier films laten duidelijk zien welke verhalen Jean-Marc Vallée het liefst vertelde.
C.R.A.Z.Y. gaat over een jongen die zichzelf probeert te accepteren binnen een gezin dat hem niet volledig begrijpt. Dallas Buyers Club volgt een man die door ziekte gedwongen wordt zijn wereldbeeld onder ogen te zien. In Wild loopt een vrouw letterlijk door haar verdriet heen. Demolition laat een weduwnaar zien die eerst alles moet afbreken voordat hij iets opnieuw kan voelen.
Deze personages zijn niet perfect. Ze nemen verkeerde beslissingen, kwetsen anderen en begrijpen zichzelf vaak minder goed dan ze denken.
Vallée veroordeelt hen niet, maar spaart hen ook niet.
Zijn camera blijft dichtbij wanneer het ongemakkelijk wordt. Muziek brengt herinneringen naar boven die de personages liever hadden begraven. Stiltes krijgen genoeg ruimte om pijnlijk te worden.
Daardoor voelen zijn films oprecht. Ze vertellen niet dat alles uiteindelijk vanzelf goedkomt. Ze laten zien dat mensen kunnen veranderen, maar dat verandering tijd, pijn en eerlijkheid vraagt.
Jean-Marc Vallée maakte later ook grote indruk met series als Big Little Lies en Sharp Objects. Toch bevatten deze vier films de essentie van zijn werk: menselijkheid, muziek, verlies en de koppige behoefte om ondanks alles door te gaan.
Zijn films herinneren ons eraan dat beschadigd zijn niet betekent dat iemand verloren is.
Soms moet je alleen een lange afstand wandelen, een complete muur slopen of eindelijk toegeven wie je werkelijk bent.
Niet bepaald eenvoudig, maar wel een stuk interessanter dan een inspirerende koelkast magneet.
Meer uit Film Nieuws
Alles uit Film Nieuws
Nog lang niet uitgelezen?
Elke dag nieuwe artikelen over films, series, games en tech. Met een humoristische twist, maar altijd eerlijk.
