Introductie:
We zijn aangekomen bij 1995, en daarmee bij een filmjaar waarin opvallend veel titels verschenen die inmiddels als moderne klassiekers worden beschouwd. Het interessante is dat sommige van deze films helemaal niet afhankelijk zijn van nostalgie. Ze blijven overeind omdat er onder hun verhaal zoveel meer gebeurt dan je tijdens een eerste kijkbeurt kunt verwerken.
Voor deze aflevering kiezen we drie films uit 1995 die bijzonder geschikt zijn om opnieuw te bekijken: Se7en, Heat en 12 Monkeys. De eerste keer worden we vooral meegesleept door spanning, actie en mysterie. Zodra we weten waar de verhalen eindigen, verandert onze blik. Dan zien we de voorbereiding, de karakterontwikkeling en de kleine momenten die achteraf veel belangrijker blijken.
Bij Panda Bytes noemen we dat graag de tweede laag van een film. De popcorn mag hetzelfde zijn, maar de kijkervaring verandert behoorlijk.
Se7en (1995)
Wie Se7en voor het eerst bekijkt, zal vooral willen weten wie de moordenaar is en wat zijn volgende stap wordt. David Fincher bouwt zijn misdaadthriller op rond rechercheurs Somerset en Mills, die een reeks moorden onderzoeken die gebaseerd zijn op de zeven hoofdzonden.
Het uitgangspunt is sterk, maar het is vooral de uitvoering die ervoor zorgt dat Se7en zoveel jaren later nog steeds overeind staat.
Bij de eerste kijkbeurt trekt het onderzoek vrijwel alle aandacht. Iedere nieuwe locatie brengt een nieuw gruwelijk detail en langzaam ontstaat het besef dat de rechercheurs niet tegenover een impulsieve moordenaar staan. Alles lijkt voorbereid.
Bij een tweede kijkbeurt weten we dat al.
En juist daardoor wordt de film misschien nog ongemakkelijker.
De stad voelt vanaf het begin verloren
Een van de opvallendste aspecten van Se7en is dat de naam van de stad nooit belangrijk wordt gemaakt. We krijgen geen romantische skyline en nauwelijks herkenbare oriëntatiepunten. In plaats daarvan zien we regen, donkere appartementen, drukke straten en ruimtes waarin het daglicht bijna toestemming lijkt te moeten vragen om binnen te komen.
Bij herziening wordt duidelijk hoe essentieel die omgeving is.
Somerset wil vertrekken. Hij heeft genoeg gezien en gelooft nauwelijks nog dat zijn werk werkelijk iets verandert. Mills komt juist binnen met energie. Hij denkt dat hij verschil kan maken.
Wanneer we weten hoe hun verhaal eindigt, krijgt die tegenstelling meteen meer gewicht.
Somerset is niet simpelweg cynisch.
Hij is ervaren.
En dat maakt zijn voorzichtigheid tragischer.
Mills vertelt ons vroeg wie hij is
Brad Pitts Mills is tijdens een eerste kijkbeurt gemakkelijk te zien als de jongere, impulsieve tegenhanger van Somerset. Hij praat sneller, reageert emotioneler en wil handelen.
Bij een tweede kijkbeurt worden die eigenschappen vooruitwijzingen.
De film vertelt ons voortdurend dat Mills moeite heeft zijn emoties onder controle te houden. Wat aanvankelijk karakterkleur lijkt, blijkt essentieel voor het plan dat tegen hem wordt gebruikt.
Daarmee wordt de beroemde ontknoping minder een onverwachte schok en meer een zorgvuldig voorbereide tragedie.
We weten wat er komt.
Mills niet.
Dat maakt herziening bijna pijnlijk.
De moordenaar controleert het verhaal
Nog interessanter wordt de manier waarop de dader zich gedraagt. Tijdens de eerste kijkbeurt lijkt het onderzoek langzaam dichterbij te komen.
Bij herziening beseffen we dat de rechercheurs veel minder controle hebben dan ze denken.
Ze bewegen grotendeels door een verhaal dat iemand anders al heeft geschreven.
Dat past perfect bij de centrale somberheid van de film. Se7en gaat niet alleen over criminaliteit. Het gaat over de vraag of fatsoenlijke mensen overeind kunnen blijven in een wereld waarin kwaad hun zwakheden begrijpt.
Dat is een veel ongemakkelijker idee dan alleen een seriemoordenaar die door donkere gangen loopt.
Kijktip: let bij herziening vooral op Mills wanneer hij boos wordt. De film vertelt verrassend vroeg waarom juist hij kwetsbaar is.
Heat (1995)
Heat wordt vaak herinnerd vanwege vuurgevechten, nachtelijk Los Angeles en natuurlijk de beroemde ontmoeting tussen Al Pacino en Robert De Niro.
Allemaal terecht.
Maar wie de film opnieuw bekijkt, ontdekt dat de actie eigenlijk maar een klein onderdeel is van wat Michael Mann probeert te vertellen.
Dit is vooral een film over twee mannen die hun leven zo volledig hebben ingericht rond hun werk dat er nauwelijks nog plaats overblijft voor iets anders.
Twee mannen aan weerszijden van dezelfde spiegel
Vincent Hanna is rechercheur. Neil McCauley is beroepscrimineel.
Op papier zijn ze tegenpolen.
Bij herziening wordt steeds duidelijker hoe sterk ze op elkaar lijken.
Beiden zijn uitzonderlijk goed in wat ze doen. Beiden begrijpen risico. Beiden leven volgens regels die ze zichzelf hebben opgelegd.
En beiden hebben moeite met het gewone leven.
Dat laatste is misschien wel de kern van Heat.
De misdaad en het politiewerk geven deze mannen richting. Thuis wacht iets ingewikkelders: relaties, verantwoordelijkheid, kwetsbaarheid.
Een overval kun je plannen.
Een huwelijk helaas iets minder.
De beroemde restaurantscène verandert bij herziening
Wanneer Hanna en McCauley tegenover elkaar zitten, gebeurt er opvallend weinig. Twee mannen drinken koffie en praten.
Toch is het een van de belangrijkste scènes van de film.
Tijdens een eerste kijkbeurt zit de spanning vooral in de ontmoeting zelf. Pacino en De Niro eindelijk samen.
Bij een tweede kijkbeurt wordt de inhoud belangrijker.
Beide mannen begrijpen dat ze waarschijnlijk niet zullen veranderen. Ze herkennen iets in elkaar en weten tegelijkertijd dat hun rollen hen uiteindelijk tegenover elkaar zullen plaatsen.
Het gesprek is daardoor bijna een waarschuwing die ze allebei bewust negeren.
De actie wordt tragischer
Ook de spectaculaire actiescènes veranderen wanneer je de film opnieuw bekijkt.
De eerste keer overheerst de technische uitvoering. Het geluid, de beweging en de chaos zijn indrukwekkend.
Bij herziening kijk je meer naar de gevolgen.
De personages hebben relaties, plannen en mogelijkheden gehad om andere keuzes te maken. Iedere stap richting de finale voelt daardoor minder als spannend noodlot en meer als zelfgekozen onvermijdelijkheid.
Vooral McCauleys beroemde principe om niets in je leven te hebben waarvan je niet binnen dertig seconden kunt weglopen, krijgt steeds meer betekenis.
Het klinkt professioneel.
Totdat je beseft wat voor leven er overblijft wanneer je daadwerkelijk volgens zo’n regel leeft.
Kijktip: let bij een tweede kijkbeurt niet alleen op Hanna en McCauley tijdens hun werk, maar juist wanneer ze thuis zijn. Daar zie je de echte prijs van hun levenswijze.
12 Monkeys (1995)
Tijdreis films hebben bijna automatisch voordeel bij een tweede kijkbeurt. Zodra je weet hoe gebeurtenissen met elkaar verbonden zijn, kun je teruggaan en ontdekken welke aanwijzingen je hebt gemist.
12 Monkeys doet daar nog iets extra’s mee.
De film gebruikt tijdreizen niet alleen als sciencefiction concept, maar ook om twijfel te creëren. We vragen ons voortdurend af of James Cole daadwerkelijk informatie uit de toekomst bezit of dat zijn werkelijkheid minder betrouwbaar is dan hij denkt.
Bij de eerste kijkbeurt proberen we vooral uit te zoeken wat waar is.
De tweede keer wordt veel interessanter.
De film vertelt zijn einde vanaf het begin
James Cole wordt achtervolgd door een herinnering uit zijn jeugd. Hij ziet steeds opnieuw fragmenten van een incident op een vliegveld.
Tijdens de eerste kijkbeurt is het een mysterie.
Bij herziening wordt het tragedie.
We weten wat het beeld betekent en daardoor krijgt iedere herhaling meer gewicht. De film beweegt niet simpelweg richting een verrassend einde. Hij beweegt richting iets wat eigenlijk al gebeurd is.
Dat verandert onze relatie met tijd in het verhaal.
Cole probeert het verleden te beïnvloeden, maar hoe harder hij probeert, hoe duidelijker het wordt dat hij misschien altijd al onderdeel van dat verleden was.
Bruce Willis speelt opvallend kwetsbaar
Bruce Willis werd in deze periode sterk geassocieerd met actiehelden. 12 Monkeys gebruikt dat imago op een interessante manier.
Cole is fysiek sterk, maar emotioneel voortdurend onzeker.
Hij wordt verplaatst tussen werelden waarin mensen hem niet geloven. Op een gegeven moment begint hij zelfs aan zijn eigen herinneringen te twijfelen.
Bij herziening valt beter op hoe kwetsbaar Willis hem speelt. Kleine momenten van verwondering worden belangrijk. Muziek horen, buitenlucht voelen, een gewone wereld bekijken: voor Cole zijn het ervaringen die wij nauwelijks opmerken.
Dat geeft de film naast zijn donkere sciencefiction ook iets verrassend menselijks.
Brad Pitt is meer dan chaos
Brad Pitt speelt Jeffrey Goines met zoveel energie dat hij tijdens een eerste kijkbeurt gemakkelijk alle aandacht opeist zodra hij verschijnt.
Bij herziening kun je beter zien wat de film met onze verwachtingen doet.
Omdat Jeffrey zich extreem gedraagt en allerlei radicale ideeën uitspreekt, willen we hem automatisch belangrijk maken voor het grotere mysterie.
De film weet dat.
En gebruikt onze behoefte aan patronen tegen ons.
Dat sluit prachtig aan bij het grotere thema van 12 Monkeys. Mensen willen gebeurtenissen begrijpen en verbanden zien, zelfs wanneer ze onvoldoende informatie hebben.
Een tweede kijkbeurt maakt het verhaal verdrietiger
Wanneer je de bestemming kent, verdwijnt een deel van het mysterie.
Daarvoor komt melancholie terug.
Cole wordt een man die niet alleen probeert de toekomst te redden, maar langzaam ontdekt dat hij verlangt naar een wereld waarin hij eigenlijk nooit heeft kunnen leven.
Dat maakt 12 Monkeys bij herziening minder een puzzel over tijdreizen en meer een verhaal over herinnering, verlangen en onvermijdelijkheid.
Kijktip: let bij herziening op de terugkerende beelden van het vliegveld. Kleine verschillen in perspectief veranderen de betekenis van wat Cole denkt te herinneren.
Waarom deze drie films uit 1995 blijven groeien
Se7en, Heat en 12 Monkeys zijn totaal verschillende films, maar ze delen een interessant idee: hun personages denken dat ze controle hebben over hun bestemming.
In Se7en denken twee rechercheurs dat ze een moordenaar achtervolgen, terwijl ze langzaam ontdekken dat ze onderdeel zijn geworden van zijn plan.
In Heat weten Hanna en McCauley precies welke risico’s ze nemen, maar blijken ze nauwelijks in staat hun eigen patronen te doorbreken.
In 12 Monkeys probeert Cole gebeurtenissen te veranderen waarvan hij zelf misschien altijd al onderdeel is geweest.
Bij de eerste kijkbeurt zien we vooral spanning.
Bij de tweede zien we de onvermijdelijkheid.
Dat maakt herziening zo waardevol. We hoeven niet meer haastig achter het verhaal aan. We kunnen naar de weg kijken die ernaartoe leidt.
Een blik die eerder onbelangrijk leek, wordt een waarschuwing. Een losse zin wordt een vooruitwijzing. Een karaktertrek blijkt uiteindelijk de reden waarom iemand niet aan zijn lot kan ontsnappen.
1995 levert daarmee drie prachtige voorbeelden van films die hun geheimen niet verliezen wanneer we ze kennen. Ze worden er juist rijker van.
En dat is misschien wel de beste test voor een film die we klassiek willen noemen. Een verrassing werkt één keer. Een goed verhaal blijft werken wanneer de verrassing allang verdwenen is.
Welke film uit 1995 zou jij onmiddellijk opnieuw willen bekijken?
Lees ookVerlengd of gecanceld? Deze series kregen deze week goed én slecht nieuwsMeer uit Film Nieuws
Alles uit Film Nieuws
Films & SeriesApple TV+ nieuws van de week: McConaughey en Harrelson zijn misschien écht broers
Films & SeriesPrime Video nieuws van de week: Maxton Hall krijgt einddatum en Reacher blijft de baas
Films & SeriesVideoland nieuws van de week: nieuwe koers bij RTL, Bankzitters trekken de wildernis in en BASTA staat klaar
Nog lang niet uitgelezen?
Elke dag nieuwe artikelen over films, series, games en tech. Met een humoristische twist, maar altijd eerlijk.
